Định hướng kinh doanh trồng rừng gỗ lớn


Trồng rừng gỗ lớn đang là xu thế chung của toàn cầu để hội nhập với thế giới. Nhiều sáng kiến quốc tế đang tập trung hoạt động kinh doanh có trách nhiệm gắn với quản trị rừng bền vững như Chứng chỉ rừng bền vững FSC (áp dụng từ năm 1994), đạo luật LACEY của Mỹ truy xuất nguồn gốc gỗ (2008), Giấy phép FLEGT (Thực thi lâm luật, Quản trị rừng và Thương mại Lâm sản) của Liên minh Châu Âu (EU) đang được triển khai từ năm 2003. Từ bối cảnh đó bắt buộc người trồng rừng phải nhận thức và thay đổi phương thức sản xuất kinh doanh rừng trồng phù hợp với xu thế hội nhập này.

Việt Nam là một quốc gia phát triển và dựa vào nông lâm nghiệp, đặc biệt phát triển kinh tế từ rừng đang được Chính phủ hết sức quan tâm thể hiện từ các chính sách hỗ trợ cho đến triển khai trong thực tế. Ngoài các chính sách hỗ trợ phát triển sản xuất lâm nghiệp nói chung, hiện nay Quyết định 38/2016/QĐ-TTg của chính phủ nhấn mạnh việc hỗ trợ kinh phí cho trồng rừng gỗ lớn và các hoạt động hỗ trợ liên quan, kể cả hỗ trợ 70% chi phí cấp chứng chỉ quản lý rừng bền vững. Ngoài ra, các tổ chức Phi chính phủ, các nguồn vốn viện trợ bên ngoài đầu tư cho phát triển rừng luôn chú trọng vào việc trồng rừng gỗ lớn có nguồn gốc hợp pháp, kinh doanh có trách nhiệm. Nhưng thay đổi được tư duy và phương thức sản xuất của người dân trồng rừng Việt Nam thực sự là một vấn đề khó cho Ngành lâm nghiệp. Lý do là hiện nay cộng đồng trồng rừng ở Việt Nam đã quá phụ thuộc vào thì trường gỗ dăm giấy từ Trung Quốc, một thị trường được đánh giá là rủi ro và khó bền vững. Chính vì vậy muốn có thị trường bền vững thì chính cộng đồng trồng rừng cần thay đổi tư duy kinh doanh từ trồng rừng nguyên liệu cho mục đích sản xuất dăm giấy sang trồng rừng gỗ lớn. Đây cũng là cơ sở nền tảng giúp ngành tăng nguồn thu từ xuất khẩu gỗ (khoảng hơn 7 tỷ USD năm 2016) và thúc đẩy ngành lâm nghiệp Việt Nam vươn ra tầm thế giới.

Ông Lê Biên Hòa kiểm tra đường kính cây sau 3 năm trồng rừng theo chứng chỉ FSC

Nhiều dự án quốc tế đang hỗ trợ tìm kiếm và mong muốn tìm những nhân tố giúp xây dựng thành công  mô hình trồng rừng gỗ lớn cho các công ty lâm nghiệp lẫn các hộ gia đình sản xuất quy mô nhỏ. Ở khu vực miền Trung, Quảng Trị đang là tỉnh đi đầu cả nước về mô hình trồng rừng kinh doanh gỗ lớn có chứng chỉ quản lý rừng bền vững (FSC). Theo thông tin từ Sở nông nghiệp và phát triển Nông thôn tỉnh Quảng Trị, năm 2012 trên địa bàn tỉnh có hơn 10.000 ha rừng trồng được cấp chứng chỉ FSC, trong đó hộ gia đình hơn 550ha, công ty Lâm nghiệp hơn 9400ha. Một số nhân tố góp phần vào sự thành công của các mô hình này bao gồm (i) Chính quyền địa phương và cơ quan chuyên môn biết cách kết nối nguồn lực từ các dự án hỗ trợ cho người dân trong triển khai xây dựng mô hình kinh doanh; (ii) Cộng đồng trồng rừng mang tư tưởng cầu tiến và kiên trì thực hiện và theo đuổi đam mê nghề rừng của mình, học tập toàn bộ kiến thức phát triển rừng từ các chuyên gia Quốc tế giảng dạy; (iii) Cộng đồng trồng rừng dám thay đổi, dám mạo hiểm trong kinh doanh rừng gỗ lớn.

Tuy nhiên, để có được thành công ngày hôm nay cộng đồng trồng rừng theo chứng chỉ FSC tại Quảng Trị đã trải qua nhiều khó khăn, tiêu biểu có hộ ông Lê Biên Hoà trồng rừng chứng chỉ FSC tại thôn Kinh Môn, xã Trung Sơn, huyện Gio Linh, tỉnh Quảng Trị. Theo chia sẻ của ông hộ được tiếp cận chứng chỉ rừng bền vững FSC từ năm 2007 trong diện tích 35ha với đam mê phát triển ngành rừng ông đã mạnh dạn học tập và đầu tư một phần diện tích vào hoạt động trồng rừng này, những ngày đầu ông đã gặp nhiều khó khăn khi phải học tập theo phương pháp hoàn toàn mới so với phương thức sản xuất cũ. Nhiều lần tưởng chừng như không thể tiếp tục với phương pháp này những bằng với kinh nghiệm và tiến bộ khoa học mà các chuyên gia Quốc tế đến từ Đức hướng dẫn thì Ông Hoà đã hoàn toàn bị thuyết phục và theo đuổi bằng được chứng chỉ này. Không những được học tập trong nước ông Hoà còn được đi Malaysia để tham quan mô hình trồng rừng của nước bạn, chính những thay đổi của cộng đồng trồng rừng ở Malaysia đã thôi thúc hơn nữa giấc mơ làm giàu từ rừng của ông, ông Hoà đã đặt quyết tâm phải thay đổi từ chính ở thôn Kinh Môn. Nhiều câu chuyện hay về phương pháp trồng rừng gỗ lớn theo chứng chỉ FSC mà chính Ông Hoà cũng bất ngờ và khâm phục cách làm rừng ở những nước phát triển, những nước tiến bộ. Những phương pháp đó khác xa với tư duy trồng rừng truyền thống của người nông dân mình. Từ khâu làm đất, chọn giống, chăm sóc, tỉa thưa, hoàn toàn khác. Chính những phương pháp này đã giúp các hộ trồng rừng FSC giảm được rất nhiều chi phí phát sinh liên quan. Kết quả là sau 8 năm trồng trừ hết các chi phí phát sinh mỗi ha rừng đã cho gia đình thu nhập hơn 200 triệu đồng. Từ lợi ích đó đến nay trong thôn đã có 89ha rừng đăng ký tham gia trồng rừng theo chứng chỉ bền vững, các huyện lân cận đã tìm đến học tập và thành lập các chi hội trồng rừng FSC toàn tỉnh có 38 chi hội với hơn 1700ha rừng đăng ký. Từ lợi ích đó tỉnh Quảng Trị phấn đấu đến năm 2020 có 3000ha rừng trồng theo chứng chỉ FSC.

Ông Hòa chia sẻ kinh nghiệm trồng rừng gỗ lớn với cộng đồng thôn Xuân Lâm xã Triệu Nguyên

Giải pháp được đưa ra cho những bài học này là gì? Chính là sự thay đổi trong cách kinh doanh sản xuất dù bất cứ lĩnh vực nào, việc áp dụng khoa học kỹ thuật kết hợp với bảo vệ môi trường là cơ sở cho việc phát triển bền vững đúng với xu thế hội nhập hiện nay.

Ngoài sự thành công của chứng chỉ rừng FSC, đến nay các sáng kiến như FLEGT đang học tập và nhen nhóm làm theo quy trình sản xuất này, tuy Hiệp định VPA-FLEGT chưa được ký kết giữa Chính phủ Việt Nam và Liên minh Châu Âu (EU) nhưng nhiều cơ quan ban ngành liên quan, cộng đồng trồng rừng, cộng đồng quản lý bảo vệ rừng trong nước đặc biệt là khu vực miền Trung đã được tiếp cận thông qua nhiều hoạt động mà Dự án FLEGT – Khu vực miền Trung hỗ trợ đã phần nào hiểu về quy trình sản xuất và kinh doanh gỗ hợp pháp. Khi hiệp định này chính thức được ký kết trong thời gian tới đồng nghĩa với việc cộng đồng trồng rừng ở khu vực miền Trung đã sẵn sàng trồng rừng theo định hướng gỗ hợp pháp.

Để nhân rộng ra nhiều hơn nữa cần có sự chung tay của nhiều ban ngành liên quan từ Trung ương đến địa phương, mỗi tỉnh thành trên cả nước nên có các điểm sáng từ hoạt động trồng rừng có chứng chỉ như Quảng Trị chính như vậy mới thay đổi được tầm nhìn của nước ta ra thế giới và những cánh rừng của Việt Nam mới có thể phục hồi và phát triển bền vững được.
 

Ngô Trí Dũng, Viện Tài nguyên và Môi trường, Đại học Huế