Phát huy hiệu quả dịch vụ môi trường rừng


Chi trả dịch vụ môi trường rừng (DVMTR) là chính sách mới về phát triển lâm nghiệp của Chính phủ, nhằm giải quyết sinh kế, cải thiện đời sống, xóa đói, giảm nghèo cho người trồng rừng và giữ rừng, góp phần bảo vệ và phát triển rừng bền vững.

Các cơ sở nuôi cá nước lạnh đang trở thành đối tượng cung ứng dịch vụ môi trường rừng hiệu quả tại tỉnh Lào Cai. Ảnh: QUỐC HỒNG 

Theo Giám đốc Quỹ Bảo vệ và Phát triển rừng tỉnh Lào Cai Nguyễn Văn Vui, toàn tỉnh hiện có tổng diện tích rừng là 353.000 ha, trong đó, diện tích rừng các nhà máy thủy điện, cung ứng nước sạch, kinh doanh du lịch, sản xuất công nghiệp, nuôi cá nước lạnh trả tiền cho bên cung ứng dịch vụ môi trường rừng là hơn 215.000 ha, chiếm 61%. Ðến nay, toàn tỉnh đã thu hơn 57 tỷ đồng từ DVMTR, đạt 116,2% so với kế hoạch UBND tỉnh giao.

 
Tại tỉnh Gia Lai, từ năm 2011 đến 2017, đã huy động được hơn 4.430 tỷ đồng (bình quân 63 tỷ đồng/năm) từ DVMTR và đã thực hiện chi trả 396 tỷ đồng (chiếm 89,4%) cho 39 chủ rừng là tổ chức nhà nước, 89 UBND cấp xã, bảy chủ rừng là cộng đồng dân cư thôn. Ðể bảo đảm nguồn thu, ngành lâm nghiệp tỉnh đã tuyên truyền, giải thích làm rõ quyền và nghĩa vụ trong thực hiện chính sách. Thông tin kịp thời tình hình thu, chi tiền DVMTR hằng năm và các cơ chế, chính sách mới cho các bên sử dụng dịch vụ cùng nắm bắt, nhằm công khai, minh bạch tiền chi trả, tạo sự đồng thuận chung trong thực hiện chính sách. Chính sự phối hợp đồng bộ giữa Quỹ Bảo vệ và Phát triển rừng Gia Lai với các cơ quan, đơn vị liên quan trong tổ chức thực hiện DVMTR là một trong những nhân tố quyết định thắng lợi của chính sách được triển khai trong thời gian qua trên địa bàn tỉnh.
 
Còn tại Thừa Thiên - Huế, năm 2017 toàn tỉnh có tổng diện tích chi trả DVMTR là gần 130.000 ha nằm trên 45 xã thuộc sáu huyện, thị xã. Trong đó, huyện A Lưới là 68.500 ha, huyện Nam Ðông là 26.500 ha, huyện Phong Ðiền là 17.000 ha… Ðến nay, tỉnh đã chi trả cho gần 500 chủ rừng, trong đó có 14 chủ rừng là tổ chức và 479 chủ rừng là cộng đồng, nhóm hộ, hộ gia đình. Ðể thuận tiện trong việc chi trả DVMTR, ngành lâm nghiệp phối hợp với ngân hàng mở tài khoản cho các nhóm hộ, hộ gia đình. Ðến nay, toàn tỉnh Thừa Thiên - Huế đã có hơn 80% số hộ đăng ký nhận tiền trả dịch vụ qua tài khoản.
 
Có thể nói, chính sách chi trả DVMTR được triển khai trong thời gian qua đã nhận được đồng thuận cao từ các bên sử dụng và cung ứng DVMTR. Nhờ vậy số tiền thu được từ
DVMTR ngày càng tăng. Tính đến hết năm 2017, cả nước đã thu được 1.709 tỷ đồng DVMTR, đạt 103,6% kế hoạch năm. Trong đó, thu từ thủy điện được 1.631,6 tỷ đồng chiếm 95,45%; nước sạch 63,2 tỷ đồng chiếm 3,76%; du lịch 12,9 tỷ đồng chiếm 0,75%; cơ sở nuôi cá nước lạnh 32,5 triệu đồng chiếm 0,002%; cơ sở công nghiệp 232,8 triệu đồng chiếm 0,014%...
 
Để nâng cao nguồn thu DVMTR, thời gian qua Quỹ Bảo vệ và Phát triển rừng Việt Nam đã thực hiện thí điểm thu phí DVMTR đối với các cơ sở nuôi cá nước lạnh trên địa bàn tỉnh Lào Cai có sử dụng nguồn nước từ rừng, với giá cung ứng ban đầu là 44.500 đồng/m3/năm, sau thời gian thí điểm giảm xuống còn 20.000 đồng/m3/năm. Ðến nay, tỉnh Lào Cai đã ký hợp đồng với 23 cơ sở và có bảy cơ sở đã thực hiện chi trả tiền DVMTR được hơn 68 triệu đồng. Tại tỉnh Cà Mau, dự án "Phục hồi rừng ngập mặn dựa vào nuôi tôm bền vững và giảm phát thải" có hoạt động hỗ trợ chi trả DVMTR đối với nuôi tôm rừng có chứng nhận quốc tế trên địa bàn tỉnh từ năm 2016. Việc thu từ dịch vụ này đang được tiến hành cho thấy tiến triển khả quan.
 
Về dịch vụ lưu trữ các-bon của rừng, hiện nay, Dự án "Trường Sơn xanh" do Cơ quan phát triển Hoa Kỳ (USAID) tài trợ triển khai thực hiện tại hai tỉnh Thừa Thiên - Huế và Quảng Nam đang hỗ trợ khảo sát nghiên cứu tiềm năng dịch vụ lưu trữ các-bon của rừng. Dự án đã tuyển nhóm tư vấn và tiến hành các hoạt động nghiên cứu tiền khả thi đối với dịch vụ này. Tuy nhiên đây là loại dịch vụ mới, nên rất cần tiếp tục huy động các cơ quan liên quan trong nước, chương trình dự án, đối tác quốc tế hỗ trợ nghiên cứu thí điểm mở rộng ra các địa phương khác, sau đó sơ kết và trình Chính phủ ban hành quy định, hướng dẫn thực hiện trên phạm vi toàn quốc.
 
Bên cạnh đó, công tác thu, chi tiền DVMTR hiện vẫn còn những hạn chế, vướng mắc. Tại một số địa phương xảy ra việc chi trả không đúng đối tượng rừng. Công tác kiểm tra, nghiệm thu gặp rất nhiều khó khăn do áp dụng những quy định chưa sát thực tế. Số lượng chủ rừng nhiều, đặc biệt đối với các tỉnh phía bắc, diện tích phân tán, nhỏ lẻ nên rất khó khăn trong việc chi trả trực tiếp bằng tiền mặt, nguy cơ rủi ro cao, trong khi đó chưa đẩy mạnh và áp dụng rộng rãi việc chi trả qua tài khoản.
 
Ðây chính là những vấn đề tồn tại đặt ra cho công tác DVMTR khắc phục trong thời gian tới để thật sự tạo động lực quan trọng thúc đẩy công tác bảo vệ và phát triển rừng hiệu quả, bền vững.
 
Nhandan